Kunnskapsoppsummeringa er av ein type som gir ei kartleggingsoversikt, ein såkalla «scoping review». Ho er gjort på oppdrag frå Kunnskapsdepartementet og Direktoratet for høgare utdanning og kompetanse (HK-dir). HK-dir har i oppdrag å utvikle kunnskapsgrunnlaget om karriererettleiing og karrierelæring i norsk kontekst, og å bruke kunnskapen til å vidareutvikle både kvaliteten i tenestene og dei nasjonale verkemidla.
– Rapporten til KSU gir oss ei god oversikt over kva som alt finst av forsking om utbytte og effektar, og om kvar det er kunnskapshol, fortel avdelingsdirektør i HK-dir, Ingjerd Espolin Gaarder.
– Kunnskapsdepartementet er oppteke av å få vite meir om effektane av karriererettleiing, og om korleis tenestene bør utformast for å gi eit godt utbytte, og denne oppsummeringa er eit første steg i arbeidet frå vår side.
212 studiar – flest frå høgare utdanning og vidaregåande skule
I kartlegginga inngår forsking som er publisert mellom 2014 og april 2025. 212 studiar er identifiserte, i hovudsak vitskaplege artiklar. Studiar frå USA, Storbritannia, Canada og Australia dominerer feltet, men det finst òg 18 nordiske studiar – der sju er gjennomførte i Noreg.
Når det gjeld utdanningsnivå, er det flest studiar frå høgare utdanning og vidaregåande opplæring. Studiar frå ungdomsskulenivået er òg ganske godt representerte. Det finst få undersøkingar frå barneskulen, vaksenopplæringa og læring på arbeidsplassen. Nokre av studiane undersøker karriererettleiing i overgangar: inn i utdanning, mellom utdanningsnivå og frå utdanning til arbeid.
Éin av fire studiar måler langsiktige resultat
Studiane undersøker karriererettleiing og karrierelæring – til dømes i form av individuell og gruppebasert rettleiing, kurs, program eller undervisning i klasserommet. Dei fleste studiane tek for seg frammøtebaserte karriererettleiingsintervensjonar. Dei seinare åra har det òg kome studiar om digitale og hybride løysingar.
Nokre av intervensjonane det er forska på, er enkeltøkter, medan andre kan gå over heile semester eller år. Tidspunktet for måling av utbytta varierer. Det er flest studiar som gjer dette innan eitt år etter intervensjonen. Éin av fire studiar følgjer deltakarane lenger enn eitt år for å undersøkje meir langsiktige resultat.
Undersøkjer tre typar utbytte av karriererettleiing og karrierelæring
Studiane som er inkluderte i kartlegginga, skildrar ei rekkje ulike utbytte. KSU har sortert desse utbytta i tre hovudkategoriar: læringsutbytte, handlingar og sluttresultat.
Det er flest studiar som undersøker læringsutbytte. Heile 85 prosent av studiane måler minst eitt læringsutbytte. Det kan til dømes vere at deltakarane får auka medvit om eigne karrieremoglegheiter, blir tryggare i vala sine, styrkjer karrierekompetansen sin og utviklar meistringstru, og får tydelegare planar om utdanning.
Ein mindre, men betydeleg del av forskinga undersøker kva deltakarane faktisk gjer etter intervensjonane. Rundt ein fjerdedel av studiane måler handlingar, som til dømes om deltakarane endrar utdanningsval, søkjer praksis eller arbeidsplasslæring, er meir aktive i jobbsøking, bruker rettleiingstenester eller om intervensjonane påverkar fråfall og gjennomføring.
Om lag éin av fem undersøker sluttresultat som utdanningsnivå, sysselsetjing, inntekt, helse, livskvalitet og sosial inkludering. Desse resultata gir eit meir heilskapleg bilete av korleis karriererettleiing kan påverke livsløpet.
Bruk av rapport og digitalt kart
Det er Maximiliaan (Max) Thijssen som har leia forskingsarbeidet frå KSUs side. Han fortel om arbeidet, og om ein digital ressurs dei har laga:
– I rapporten presenterer vi metodikken for kartlegginga, funn og drøfting av funna. Vi gir òg døme frå studiane, og ei liste over dei 212 studiane vi har identifisert. I tillegg har vi laga eit levende kart, eit såkalla «Evidence Gap Map». Dette gir ei visuell oversikt over kunnskapsgrunnlaget som heilskap, og på kva område det er mykje eller lite forsking. Kartet har søkjefunksjonar som gjer at ein kan finne fram til aktuelle studiar innan utvalde område. Det inneheld òg eit samandrag for kvar av studiane.
Thijssen forklarer at kartleggingsoversikter kan brukast til å vurdere behovet for vidare forsking på feltet.
– Dei kan òg indikere om det alt finst tilstrekkeleg med relevante studiar til å svare på eit meir avgrensa forskingsspørsmål. Eg kan gi eit døme: Dersom ei kartlegging viser at fleire studiar har undersøkt effekten av karriererettleiing på gjennomføring av utdanning, kan ein gjere eit nytt, systematisk litteratursøk som går i djupna på dette. Deretter kan ein vurdere kvaliteten på studiane ein finn, og bruke eigna metodar til å sette saman resultata frå studiar av god kvalitet. Ei slik samanstilling kan gi eit meir påliteleg og allment anvendeleg svar på om karriererettleiing påverkar gjennomføring av utdanning, enn det kvar einskild studie kan gi.
Vonar mange får nytte av rapporten
– Vi er sikre på at HK-dir kjem til å få stor nytte av arbeidet som KSU her har gjort, seier Espolin Gaarder.
– Men kunnskapsoppsummeringa er òg bestilt med tanke på andre offentlege styresmakter, forskarar, leiarar og praktikarar. Vi håpar ho vil føre til meir forsking og ein breiare dialog om kva som gir effekt, og korleis vi kan innrette tenestene og arbeide godt med kvalitet. At rapporten er skriven på engelsk, gjer han òg tilgjengeleg for forskarar frå andre land, avsluttar ho.
Skriv ut
